Contact
photo:Tom de Kievith
Tom de Kievith
Persvoorlichter
(030) 253 5593
photo:Monica van der Garde
Monica van der Garde
Persvoorlichter
06 13 66 14 38
Deel deze release
Deel op: Twitter
Deel op: Facebook
Deel op: LinkedIn
Laatste nieuws
Utrecht,
27
juli
2016

Utrechtse aardwetenschappers verklaren wat theoretisch onmogelijk leek

Wat de Stille Oceaan en de oerknal gemeen hebben

Samenvatting

 

De Pacifische plaat, de grootste tektonische plaat op aarde, was er ooit niet en is ontstaan vanuit één punt. Net als de oerknal. Uitgaande van de huidige modellen en reconstructies leek dit theoretisch echter onmogelijk. Nieuwe reconstructies van aardwetenschappers van de Universiteit Utrecht verklaren en bewijzen nu hoe de Pacifische plaat inderdaad is gevormd door een 'big bang' . Hun publicatie in Science Advances van 27 juli betekent een paradigmaverschuiving in de platentektoniek. 

 

De Stille Oceaan (Engels: Pacific Ocean), is de grootste oceaan ter wereld en verbindt de westkust van het Amerikaanse continent met de oostkust van Azië. Bijna de hele oceaan is gelegen op één tektonische plaat, de Pacifische plaat, waarvan de grenzen lopen van Japan tot Californië en van Alaska tot Antarctica. Toen 190 miljoen jaar geleden het aardse vasteland nog één supercontinent was, bestond ook deze reusachtige plaat nog niet.

Drie uit elkaar drijvende platen
Uit aardmagnetisch onderzoek was bekend dat de Pacifische plaat is ontstaan door drie uit elkaar drijvende platen. Het gat dat zich in het midden van de driesprong opende, werd opgevuld door vloeibaar gesteente van onderaf. Probleem: volgens de bestaande theorieën kan dit helemaal niet.

Oplossing in oud studieboek
Promovenda Lydian Boschman en haar begeleider dr. Douwe van Hinsbergen van de Universiteit Utrecht hebben nu de oplossing voor deze paradox gevonden. Opmerkelijk is dat hun oplossing is ingegeven door een studieboek dat al in de jaren tachtig werd geschreven. In dit studieboek, dat zij gebruiken in de bachelor Aardwetenschappen, staan verschillende manieren waarop plaatgrenzen bij elkaar kunnen komen in een tektonische driesprong. Boschman en Van Hinsbergen realiseerden zich dat een van die manieren precies verklaart hoe de Pacifische plaat is ontstaan.

De instabiele driesprong
“Aanvankelijk dachten wetenschappers dat in de driesprong tussen de platen drie mid-oceanische ruggen bij elkaar kwamen”, legt Van Hinsbergen uit. “Zo ontstaat er een gat dat wordt opgevuld door vloeibaar gesteente van onderaf. Maar dat gesteente groeit vast aan de al bestaande platen en zal nooit een aparte tektonische plaat vormen, zoals bij de Pacifische plaat gebeurde."

Niet ruggen, maar breuken
"Wat wij ons realiseerden, is dat een nieuwe plaat alleen ontstaat als niet drie mid-oceanische ruggen, maar drie ‘transformbreuken’ bij elkaar komen. Hier bewegen platen langs elkaar, zoals bij de San Andreasbreuk. Zo’n situatie is instabiel en zodra die optreedt, ontstaat een gat zoals waarin de Pacifische plaat is gevormd”, vervolgt hij.

Bewijs gevonden
Boschman vult aan: “Zo’n instabiele situatie ontstaat via een subductiezone, waarbij de ene plaat onder de andere schuift. De plaat die gesubduceerd is, valt op te sporen in de diepe aardmantel en die hebben we inderdaad gevonden: voor de kust van Costa Rica op een diepte van 2000 kilometer. Nu weten we dus niet alleen hoe de Pacifische plaat is gevormd, maar ook waar, en hoe de platen van de oceaan rondom het supercontinent Pangea eruit zagen voordat de Pacifische plaat er was.”

"A hidden gem"
Boschman en Van Hinsbergen stuurden hun bevindingen op naar Science Advances. Hun publicatie is voornamelijk gebaseerd op een goed onderbouwd theoretisch verhaal en een inzicht dat verrassend genoeg nog nooit naar boven kwam. Een van de reviewers schreef dan ook: ”This is one of those rare cases, where a discovery could be made simply by an elegant thought. It is like a gem that lay hidden for almost 50 years after discovery of plate tectonics and was finally unearthed. Or, to use another metaphor, it is like peeking before the big bang when the Pacific plate (not the whole universe, though), was only one point.

Publicatie
“On the enigmatic birth of the Pacific Plate within the Panthalassa Ocean”
L.M. Boschman, D.J.J. van Hinsbergen
Science Advances 27 juli 2016, DOI:10.1126/sciadv.1600022